Diwali 2026 Dates, Timings & Pooja Vidhi as per Kalnirnay Calendar | कालनिर्णय कॅलेंडरनुसार दिवाळी २०२६ संपूर्ण वेळापत्रक, शुभ मुहूर्त व पूजा विधी

Diwali 2026 Schedule as per Kalnirnay Calendar (दिवाळीचे ५ दिवस व संपूर्ण वेळापत्रक)

दिवाळी हा केवळ एका दिवसाचा सण नसून तो ५ ते ६ दिवसांचा मोठा दीपोत्सव आहे. या दीपोत्सवाचे अचूक वेळापत्रक खालीलप्रमाणे आहे.

दिवाळीच्या प्रत्येक दिवसाची माहिती व महत्त्व (5 Days of Diwali Significance)

१. वसू बारस व रमा एकादशी (Vasu Baras – 5 November 2026)

दिवाळी पर्वाची सुरुवात गोवत्स द्वादशीने होते. या दिवशी शेती आणि मानवी जीवनात अमूल्य योगदान देणाऱ्या गोमातेची आणि तिच्या वासराची कृतज्ञतापूर्वक पूजा केली जाते. घरात सवत्स धेनूची मूर्ती किंवा प्रत्यक्ष गाई-वासराचे औक्षण करून त्यांना गोड पुरणपोळीचा किंवा बाजरीच्या भाकरीचा घास भरवला जातो. या दिवशी सवाष्ण स्त्रिया मुलांच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करतात.

२. धनत्रयोदशी / धनतेरस (Dhanteras – 6 November 2026)

• धन्वंतरी जयंती: समुद्राच्या मंथनातून अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झालेल्या देवांचे वैद्य ‘भगवान धन्वंतरी’ यांचा हा जन्मदिवस. उत्तम आरोग्यासाठी त्यांची प्रार्थना केली जाते.
• सोने, चांदी व भांडी खरेदी: धनत्रयोदशीच्या दिवशी धातू (सोने, चांदी, पितळ, तांबे) किंवा नवीन झाडू (लक्ष्मीचे प्रतीक) खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
• यमदीपदान (Yama Deep Daan): सायंकाळी घरातील सर्वांत वृद्ध व्यक्ती पिठाचा किंवा मातीचा चौमुखी दिवा लावून घराबाहेर दक्षिणेकडे तोंड करून ठेवते. यामुळे घरात कोणाचाही अकाली मृत्यू (अपमृत्यू) होत नाही.

३. नरक चतुर्दशी – पहिली आंघोळ (Narak Chaturdashi & Pahili Anghol – 8 November 2026)

• अभ्यंगस्नान वेळ (Abhyanga Snan Muhurat): रविवार, ८ नोव्हेंबर रोजी पहाटे ०४:४५ ते ०६:१० या वेळेत अभ्यंगस्नान करणे अत्यंत फलदायी ठरेल.
• विधी: सूर्योदयापूर्वी अंगाला सुगंधी तेल, उटणे लावून स्नान केले जाते. नरकासुराचा वध करून भगवान श्रीकृष्णाने प्रजेला त्याच्या त्रासातून मुक्त केले होते. वाईट विचारांचे आणि दुर्गुणांचे प्रतीक म्हणून कडू कारिट पायाने ठेचून आंघोळ केली जाते.

४. लक्ष्मी पूजन (Lakshmi Pujan – 8 November 2026)

आश्विन अमावास्येच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीतलावर संचार करते, अशी मान्यता आहे. ज्या घरात स्वच्छता, प्रकाश आणि भक्तीभाव असतो, तिथे ती कायमस्वरूपी वास करते. या दिवशी व्यापारी वर्ग आपल्या नवीन हिशोबाच्या वह्यांचे (Chopda Pujan) पूजन करतात.

५. दिवाळी पाडवा, बलीप्रतिपदा व गोवर्धन पूजा (10 November 2026)

• साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त (Half Muhurat of Sade Teen Muhurat): गुढीपाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि विजयादशमी हे तीन पूर्ण मुहूर्त आणि दिवाळी पाडवा हा अर्धा मुहूर्त मानला जातो. यादिवशी नवीन व्यवसाय, घर, सोने किंवा वाहनांची खरेदी विनासायास करता येते.
• दांपत्य प्रेमाचा दिवस: पत्नी पतीला औक्षण करते आणि पती पत्नीला यथाशक्ती भेटवस्तू (ओवाळणी) देतो.
• गोवर्धन पूजा व अन्नकूट: भगवान श्रीकृष्णाने इंद्राच्या कोपापासून गोकुळवासीयांचे रक्षण करण्यासाठी करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलला होता. या दिवशी गाई-गुरांचे पूजन करून ५६ भोगांचा (अन्नकूट) नैवेद्य अर्पण केला जातो.
• गुजराती नववर्ष (Gujarati New Year / Bestu Varas): व्यापारी परंपरेनुसार या दिवसापासून विक्रम संवत २०८३ ची मंगलमय सुरुवात होते.

६. भाऊबीज / यमद्वितीया (Bhau Beej – 11 November 2026)

भाऊ आणि बहिणीच्या अतूट नात्याचा सण. बहिणीच्या घरी जाऊन गोडधोड भोजन करणे आणि बहिणीकडून औक्षण करून घेणे हे भावाच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि यमभय मुक्तीसाठी फलदायी मानले जाते.

लक्ष्मी पूजन २०२६ शुभ मुहूर्त (Lakshmi Puja Shubh Muhurat & Timings)

पंचांगानुसार लक्ष्मी पूजनासाठी प्रदोष काळ (Pradosh Kaal) आणि वृषभ स्थिर लग्न (Fixed Ascendant) अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात:

• लक्ष्मी पूजन तारीख: रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६
• प्रदोष काळ मुहूर्त (घरातील पूजेसाठी सर्वोत्तम):सायंकाळी ०५:५४ ते रात्री ०८:१५ (कालावधी: २ तास २१ मिनिटे)
• वृषभ लग्न मुहूर्त (स्थिर लक्ष्मी वास):सायंकाळी ०६:०५ ते रात्री ०८:०२
• निशिता काळ मुहूर्त (तांत्रिक व विशेष साधना):रात्री ११:३८ ते १२:३० (८-९ नोव्हेंबरची मध्यरात्र)

व्यापारी प्रतिष्ठान व दुकानांसाठी शुभ चोघडिया मुहूर्त (Choghadiya Muhurat for Shops & Offices):

• संध्याकाळचा लाभ मुहूर्त: ०५:३५ ते ०७:१२
• रात्रीचा शुभ व अमृत मुहूर्त: ०८:४८ ते १२:०२

लक्ष्मी पूजन संपूर्ण पूजा विधी (Step-by-Step Pooja Vidhi at Home & Shop)

आवश्यक पूजा साहित्य (Pooja Samagri List):

1. मूर्ती/फोटो: श्रीलक्ष्मी, गणेशजी, सरस्वती माता आणि कुबेर यंत्र/मूर्ती.
2. कलश व विधी साहित्य: तांब्याचा कलश, नारळ, आंब्याची ५ पाने, अक्षता (न तुटलेले तांदूळ), हळद-कुंकू, अष्टगंध, चंदन, गुलाल, रांगोळी.
3. अभिषेक साहित्य: गंगाजल, पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर), सुगंधी अत्तर, दुर्वा, तुळशीपत्र, तांबडी कमळाची किंवा झेंडूची फुले.
4. नैवेद्य: साळीच्या लाह्या, बत्तासे, ५ प्रकारची फळे (विशेषतः डाळिंब व केळी), दुधाची खीर किंवा पेढे.
5. धन व वहीखाते: सोन्या-चांदीची नाणी, रोकड, तिजोरीची चावी, हिशोबाच्या नवीन वह्या किंवा पेन.
6. दीप: तुपाचा १ मोठा मुख्य दिवा आणि घरासाठी १५ ते २१ तेलाच्या पणत्या, कापूर, अगरबत्ती.

मांडणी व पूजा विधी पद्धत:

1. शुद्धीकरण: पूजेच्या जागेवर हळद-कुंकू घालून रांगोळी काढावी. चौरंगावर नवीन लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरावे.
2. कलश स्थापना: चौरंगावर मध्यभागी तांदळाची अष्टदल रास घालावी. त्यावर कलश ठेवून त्यात पाणी, सुपारी, हळकुंड आणि नाणे घालावे. कलशावर आंब्याची पाने ठेवून मध्यभागी नारळ ठेवावा.
3. मूर्ती प्रतिष्ठापना: कलशाच्या डाव्या बाजूला गणपती बाप्पा आणि उजव्या बाजूला माता लक्ष्मीची स्थापना करावी. समोर सोन्या-चांदीची नाणी व वहीखाते ठेवावे.
4. गणेश व वरुण पूजन: सर्वप्रथम गणपती बाप्पाचे ध्यान करून त्यांना दुर्वा व मोदक अर्पण करावे. त्यानंतर कलशातील वरुण देवतेचे पूजन करावे.
5. महालक्ष्मी षोडशोपचार पूजन:
   • मातेला पंचामृत व शुद्ध पाण्याने स्नान (किंवा दुर्वांनी प्रोक्षण) घालावे.
   • हळद, कुंकू, अष्टगंध, अक्षता, अत्तर आणि कमळाचे फूल अर्पण करावे.
   • श्री सुक्त किंवा महालक्ष्मी अष्टकमचे पठण करावे.
6. कुबेर व वहीपूजन: कुबेर देवतेला धनाचा अधिपती मानून तिजोरी, नाणी व चोपड्यांवर कुंकू-अक्षता वाहून स्वस्तिक काढावे.
7. नैवेद्य व आरती: लक्ष्मी मातेला साळीच्या लाह्या, बत्तासे आणि खिरीचा नैवेद्य दाखवावा. गणपतीची आरती, त्यानंतर “जय देवी जय देवी जय महालक्ष्मी…” ही आरती म्हणावी. शेवटी कापूर आरती करून कुटुंबातील सर्वांनी सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी.

सिद्ध महालक्ष्मी मंत्र (Maha Lakshmi Mantra):

॥ ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्री सिद्ध लक्ष्म्यै नमः ॥

॥ ॐ महालक्ष्म्यै च विद्महे विष्णुपत्नी च धीमहि तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् ॥

दिवाळी का साजरी केली जाते? (Religious and Historical Importance of Diwali)

दिवाळी सणामागे अनेक प्राचीन धार्मिक, ऐतिहासिक व आध्यात्मिक संदर्भ आहेत:

1. प्रभू श्रीरामांचे अयोध्येत पुनरागमन: १४ वर्षांचा वनवास संपवून आणि रावणाचा वध करून प्रभू श्रीराम, माता सीता आणि लक्ष्मणासह अयोध्येत परतले, तेव्हा अयोध्यावासीयांनी संपूर्ण नगरी दिव्यांच्या रोषणाईने उजळवून त्यांचे स्वागत केले होते.
2. समुद्रमंथनातून लक्ष्मी प्राकट्य: क्षीरसागराच्या मंथनातून कार्तिक अमावास्येला धन आणि समृद्धीची देवता माता महालक्ष्मी प्रकट झाली होती.
3. नरकासुर वध: भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुराचा संहार करून १६ हजार कन्यांना बंधनातून सोडवले आणि धर्माची पुनर्स्थापना केली.
4. बळी राजाचा उद्धार: वामन अवतारात भगवान विष्णूने बळी राजाला पाताळ लोकचे राज्य दिले आणि वर्षातून एकदा पृथ्वीवर प्रजेला भेटण्याची अनुमती दिली; तो दिवस म्हणजे बलीप्रतिपदा.
5. इतर धर्मांतील महत्त्व:
   • जैन धर्म: भगवान महावीरांना या दिवशी मोक्षप्राप्ती (निर्वाण) झाली होती.
   • शीख धर्म: अमृतसरच्या सुवर्ण मंदिरात ‘बंदी छोड दिवस’ (Bandi Chhor Divas) म्हणून गुरू हरगोविंदजींच्या मुक्तीचा उत्सव साजरा केला जातो.

नोव्हेंबर २०२६ मधील इतर प्रमुख सण व सुट्ट्यांची यादी (Major Festivals in November 2026)

दिवाळीच्या आठवड्याव्यतिरिक्त नोव्हेंबर २०२६ मध्ये हिंदू पंचांगानुसार इतर अनेक मोठे सण आहेत

• १५ नोव्हेंबर २०२६ (रविवार): छठ पूजा (Chhath Puja – सूर्य षष्ठी)
• २० नोव्हेंबर २०२६ (शुक्रवार): प्रबोधिनी / कार्तिकी एकादशी (Kartiki Ekadashi / Devutthana Gyaras – चातुर्मास समाप्ती)
• २१ नोव्हेंबर २०२६ (शनिवार): तुलसी विवाह प्रारंभ (Tulsi Vivah Starts)
• २३ नोव्हेंबर २०२६ (सोमवार): वैकुंठ चतुर्दशी (Vaikuntha Chaturdashi)
• २४ नोव्हेंबर २०२६ (मंगळवार): त्रिपुरारी पौर्णिमा, देव दिवाळी व गुरु नानक जयंती (Dev Deepawali / Kartik Purnima)

शासकीय व बँक सुट्ट्या (Diwali Holidays 2026 in Maharashtra):

दिवाळीनिमित्त महाराष्ट्र शासनातर्फे आणि बँकांसाठी ६ नोव्हेंबर (धनत्रयोदशी/शुक्रवार) ते १० नोव्हेंबर (दिवाळी पाडवा/मंगळवार) दरम्यान सुट्ट्यांचा काळ राहील. शाळा आणि महाविद्यालयांना सुमारे १० ते १५ दिवसांची दिवाळी सुट्टी (Diwali Vacation 2026) मिळेल.

कालनिर्णय २०२६ मराठी कॅलेंडर PDF डाउनलोड (Kalnirnay 2026 Calendar Download)

हे महाराष्ट्रातील सर्वात विश्वसनीय पंचांग मानले जाते. जर तुम्हाला २०२६ मधील सर्व महिन्यांचे सण, एकादशी, प्रदोष, संकष्टी चतुर्थी, विवाह मुहूर्त आणि सुट्ट्यांचे संपूर्ण वेळापत्रक हवे असेल, तर तुम्ही Kalnirnay 2026 Marathi Calendar PDF किंवा अधिकृत ॲपवरून डिजिटल कॅलेंडर पाहू शकता.

दरवर्षी दिवाळीची तारीख का बदलते? (Why does the date of Diwali change every year?)

अनेकांना प्रश्न पडतो की “Why is Diwali celebrated on different dates every year?” किंवा “How is Diwali date calculated?”

1. सौर विरुद्ध चांद्र पंचांग (Solar vs. Lunar Calendar): इंग्रजी कॅलेंडर हे सूर्याच्या गतीवर (Solar Calendar – 365 days) आधारित असते, तर हिंदू पंचांग हे चंद्राच्या कलांवर (Lunisolar Calendar – अंदाजे 354 days) आधारित असते.
2. तिथीनुसार सण (Hindu Tithi Calculation): दिवाळी हा सण दरवर्षी आश्विन वद्य अमावास्येला (Ashwin Krishna Amavasya) येतो. चांद्र महिना आणि सौर वर्ष यांतील ११ दिवसांचा फरक भरून काढण्यासाठी दर ३ वर्षांनी पंचांगात ‘अधिक मास’ (Leap Month / Adhik Maas) जोडला जातो.
3. दिवाळी २०२६ मध्ये उशिरा का आहे? (Why is Diwali late in 2026?):
   वर्ष २०२६ च्या सुरुवातीला ज्येष्ठ अधिक मास (Adhik Jyeshtha) येत असल्यामुळे संपूर्ण सणांचे वेळापत्रक सुमारे २ ते ३ आठवडे पुढे गेले आहे. त्यामुळे दरवर्षी ऑक्टोबरच्या शेवटी येणारी दिवाळी २०२६ मध्ये थेट नोव्हेंबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात आली आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)

सारांश

दिवाळी हा अंधकारावर प्रकाशाचा आणि अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय दर्शवणारा पवित्र सण आहे. kalnirnaymarathi.in वरील या माहितीच्या आधारे तुम्ही तुमच्या पूजेचे, खरेदीचे आणि उत्सवाचे नियोजन वेळेत करू शकता.

हा माहितीपूर्ण लेख तुमच्या मित्र आणि कुटुंबीयांसोबत व्हॉट्सॲप आणि सोशल मीडियावर नक्की शेअर करा! तुम्हा सर्वांना दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा!